Nhựa có mặt ở khắp mọi nơi trong cuộc sống hiện đại. Nhưng sự tiện lợi này đang để lại một "di sản" độc hại cho hành tinh. Rác thải nhựa đang làm nghẹt thở các đại dương, hủy hoại hệ sinh thái và len lỏi vào cả chuỗi thức ăn của chúng ta.
Rác thải nhựa là gì và vòng đời của một sản phẩm nhựa?
Rác thải nhựa là bất kỳ vật dụng nào được làm từ polyme tổng hợp bị loại bỏ sau khi sử dụng. Vấn đề lớn nhất của nhựa nằm ở vòng đời tuyến tính "sản xuất - sử dụng - vứt bỏ" và đặc tính không phân hủy sinh học của nó.
- Sản xuất: Hầu hết nhựa được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch (dầu mỏ, khí đốt) thông qua các quy trình công nghiệp tiêu tốn nhiều năng lượng.
- Sử dụng: Nhiều sản phẩm nhựa, đặc biệt là bao bì, được thiết kế để sử dụng một lần và có "vòng đời" sử dụng cực ngắn, đôi khi chỉ vài phút.
- Thải bỏ: Sau khi bị vứt bỏ, chỉ một phần rất nhỏ được tái chế nhựa. Phần lớn còn lại bị chôn lấp hoặc rò rỉ ra môi trường tự nhiên.
- Phân rã thành vi nhựa: Dưới tác động của ánh sáng mặt trời và các yếu tố môi trường, nhựa không "biến mất". Thay vào đó, nó vỡ ra thành các mảnh nhỏ hơn và nhỏ hơn nữa, được gọi là vi nhựa, tồn tại trong môi trường hàng thế kỷ.
Các đảo rác nhựa khổng lồ trên đại dương hình thành
Một trong những hậu quả đáng báo động nhất của rác thải nhựa là sự hình thành các "đảo rác" khổng lồ trên đại dương. Đây không phải là những hòn đảo rắn chắc mà bạn có thể đi bộ trên đó, mà thực chất là những khu vực có nồng độ rác thải nhựa cực kỳ cao, giống như một món "súp nhựa".
Chúng được hình thành bởi một cơ chế tự nhiên:
- Nguồn phát tán: Khoảng 80% rác thải nhựa trong đại dương đến từ đất liền, bị cuốn ra biển qua các con sông, hệ thống thoát nước hoặc do gió thổi.
- Các dòng hải lưu: Đại dương có những hệ thống dòng chảy tuần hoàn khổng lồ được gọi là các vòng hải lưu (ocean gyres). Hãy tưởng tượng chúng như những xoáy nước khổng lồ, chậm chạp.
- Sự hội tụ: Các vòng hải lưu này hoạt động như một chiếc máy gom rác tự nhiên. Rác thải nhựa trôi nổi sẽ bị các dòng chảy cuốn vào và bị giữ lại ở vùng trung tâm tương đối tĩnh lặng của vòng xoáy. Qua nhiều thập kỷ, lượng rác tích tụ ngày càng lớn, tạo thành các đảo rác như Đảo rác Thái Bình Dương vĩ đại, gây ra tình trạng ô nhiễm nước nghiêm trọng.
>>> Khám phá kỹ hơn: Tác động của ô nhiễm tiếng ồn đến sức khỏe và động vật
Những giải pháp nào có thể thay thế cho nhựa dùng một lần?
Để giải quyết cuộc khủng hoảng rác thải nhựa, chúng ta cần thay đổi tư duy từ "vứt bỏ" sang "tuần hoàn". Điều này đòi hỏi cả việc thay thế vật liệu và thay đổi mô hình kinh doanh.
Thay thế về vật liệu:
| Vật liệu thay thế | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|
| Thủy tinh(chai, lọ, hũ) | Tái chế được vô hạn, không làm đổi vị thực phẩm. | Nặng, dễ vỡ, tốn năng lượng vận chuyển. |
| Kim loại(lon, bình, hộp) | Rất bền, giá trị tái chế cao. | Sản xuất ban đầu tốn nhiều năng lượng. |
| Vật liệu tự nhiên(tre, lá, bã mía) | Tái tạo, có khả năng phân hủy sinh học. | Độ bền thấp, hạn chế về khả năng chống thấm. |
| Nhựa sinh học(ly, ống hút) | Làm từ nguyên liệu thực vật, giảm phụ thuộc dầu mỏ. | Cần điều kiện ủ công nghiệp để phân hủy, gây rối loạn tái chế. |
Thay thế về mô hình:
- Hệ thống tái nạp (Refill): Khuyến khích người tiêu dùng mang theo chai, lọ, hộp của mình để mua các sản phẩm như ngũ cốc, dầu gội...
- Hệ thống tái sử dụng (Reuse): Các công ty cung cấp sản phẩm trong bao bì bền chắc, sau đó thu hồi, làm sạch và tái sử dụng bao bì đó cho lần sau.
Đây là những bước đi quan trọng hướng tới một tương lai bền vững cho hệ sinh thái biển và cả hành tinh.
>>> Tìm hiểu chi tiết: Vấn đề ô nhiễm nhiệt tại các khu công nghiệp
Cuộc khủng hoảng rác thải nhựa là một vấn đề cấp bách. Việc chuyển đổi sang một nền kinh tế tuần hoàn, nơi chúng ta giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế, là con đường duy nhất để bảo vệ môi trường và đảm bảo một hành tinh trong lành cho các thế hệ tương lai.
>>> Đọc để hiểu thêm: Ảnh hưởng của ô nhiễm ánh sáng đến hệ sinh thái đêm
