Chúng ta thường nghe về ô nhiễm không khí hay rác thải nhựa, nhưng có một "sát thủ" vô hình khác đang đe dọa các hệ sinh thái: ô nhiễm nhiệt. Hiểu rõ về mối nguy này là bước đầu tiên để bảo vệ sự sống mong manh dưới mặt nước.
Ô nhiễm nhiệt là gì? Nguồn gốc chính từ đâu?
Ô nhiễm nhiệt là hiện tượng chất lượng nước bị suy giảm do bất kỳ quá trình nào làm thay đổi nhiệt độ của môi trường nước xung quanh.
Hãy tưởng tượng bạn đổ một tách trà nóng vào một bể cá nhỏ, nhiệt độ nước trong bể sẽ tăng đột ngột, gây sốc cho cá.
Ô nhiễm nhiệt cũng gây ra tác động tương tự nhưng trên quy mô lớn hơn nhiều ở các con sông, hồ và đại dương.
Các nguồn gây ra ô nhiễm nhiệt chủ yếu đến từ hoạt động của con người:
- Nước làm mát từ các nhà máy điện và khu công nghiệp: Đây là nguồn lớn nhất. Các nhà máy nhiệt điện, điện hạt nhân và nhà máy công nghiệp sử dụng một lượng nước khổng lồ từ sông, hồ để làm mát máy móc. Sau đó, lượng nước đã bị đun nóng này được xả trở lại môi trường, làm tăng nhiệt độ của nguồn nước.
- Dòng chảy mặt từ đô thị: Vào những ngày nắng nóng, mặt đường nhựa và mái nhà ở các thành phố hấp thụ nhiệt rất lớn. Khi trời mưa, nước mưa chảy qua các bề mặt nóng này, bị làm nóng lên trước khi đổ vào hệ thống cống rãnh rồi chảy ra sông, hồ. Hiện tượng này góp phần làm tăng nhiệt độ đô thị.
>>> Nắm rõ thêm: Tác động của ô nhiễm tiếng ồn đến sức khỏe và động vật
Ô nhiễm nhiệt ảnh hưởng đến hệ sinh thái nước thế nào?
Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, dù chỉ vài độ, cũng có thể gây ra những xáo trộn nghiêm trọng trong các hệ sinh thái nước vốn rất nhạy cảm. Về mặt sinh thái học, đây là một cú sốc lớn.
| Tác động | Cơ chế ảnh hưởng |
| Giảm lượng oxy hòa tan | Nước ấm giữ được ít oxy hòa tan hơn nước lạnh. Các loài thủy sinh như cá, tôm, cua sẽ bị "ngạt thở" do thiếu oxy. |
| Tăng tốc độ trao đổi chất | Nhiệt độ cao buộc các loài máu lạnh như cá phải tăng nhịp tim và nhịp thở, tiêu tốn nhiều năng lượng hơn, khiến chúng cần nhiều thức ăn hơn trong khi nguồn oxy lại giảm. |
| Gây sốc nhiệt và chết hàng loạt | Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể giết chết cá và các sinh vật khác không có khả năng di chuyển đến nơi mát hơn. |
| Ảnh hưởng đến sinh sản | Nhiều loài cá chỉ đẻ trứng trong một phạm vi nhiệt độ hẹp. Nước ấm lên có thể ngăn cản quá trình sinh sản hoặc làm hỏng trứng. |
| Thúc đẩy tảo độc nở hoa | Nước ấm là môi trường lý tưởng cho các loại tảo có hại phát triển bùng nổ, làm cạn kiệt oxy và tiết ra độc tố giết chết các sinh vật khác. |
Làm thế nào để giảm thiểu ô nhiễm nhiệt từ nhà máy?
Kiểm soát ô nhiễm nhiệt từ các nguồn công nghiệp là một yêu cầu cấp thiết, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các đợt sóng nhiệt ngày càng gia tăng. Các giải pháp kỹ thuật hiệu quả bao gồm:
- Tháp làm mát (Cooling Towers): Đây là giải pháp phổ biến nhất. Nước nóng từ nhà máy được bơm lên đỉnh tháp và cho chảy xuống qua một hệ thống vật liệu. Trong quá trình đó, một phần nước bay hơi, mang theo nhiệt và làm nguội phần nước còn lại trước khi nó được xả ra môi trường hoặc tái sử dụng.
- Hồ làm mát (Cooling Ponds): Xây dựng các hồ nhân tạo lớn để chứa nước nóng. Nước sẽ được giữ lại trong hồ đủ lâu để nguội đi một cách tự nhiên thông qua quá trình bay hơi và tiếp xúc với không khí trước khi được xả ra.
- Đồng phát (Cogeneration): Tận dụng nhiệt thải. Thay vì xả bỏ, lượng nhiệt dư thừa từ các nhà máy có thể được thu hồi để sưởi ấm các tòa nhà dân cư, khu thương mại hoặc sử dụng cho các quy trình công nghiệp khác, biến chất thải thành tài nguyên. Giải pháp này giúp làm mát đô thị một cách gián tiếp.
>>> Tìm hiểu chi tiết: Ô nhiễm không khí và những tác động đến sức khỏe con người
Ô nhiễm nhiệt là một vấn đề môi trường nghiêm trọng nhưng có thể kiểm soát được. Việc áp dụng các công nghệ xử lý tiên tiến và ban hành các quy định nghiêm ngặt hơn sẽ giúp bảo vệ các dòng sông và hồ của chúng ta khỏi mối đe dọa vô hình này.
>>> Tìm hiểu đầy đủ tại: Ô nhiễm đất và sự suy thoái tài nguyên đất
