Hãy tưởng tượng sự sống trên Trái Đất là một mạng lưới khổng lồ, nơi mỗi loài sinh vật là một sợi chỉ kết nối. Mất đa dạng sinh học chính là tình trạng mạng lưới này đang bị xé rách với tốc độ chưa từng có. Chúng ta đang mất đi các loài, các hệ sinh thái và sự đa dạng di truyền, gây ra những hậu quả khôn lường.
Mất đa dạng sinh học là gì và thực trạng đáng báo động ra sao?
Theo sinh thái học, đa dạng sinh học được hiểu ở 3 cấp độ: đa dạng di truyền (trong cùng một loài), đa dạng loài (số lượng các loài) và đa dạng hệ sinh thái (sự phong phú của các môi trường sống). Mất đa dạng sinh học là sự suy giảm trên cả ba cấp độ này.
Thực trạng hiện nay vô cùng đáng báo động. Báo cáo của Nền tảng Liên chính phủ về Đa dạng sinh học và Dịch vụ Hệ sinh thái (IPBES) cho thấy khoảng 1 triệu loài động thực vật đang bị đe dọa tuyệt chủng, nhiều loài chỉ trong vài thập kỷ tới.
Tốc độ tuyệt chủng loài hiện nay cao hơn hàng chục đến hàng trăm lần so với mức trung bình trong 10 triệu năm qua.
Top 5 nguyên nhân chính gây ra mất đa dạng sinh học
Hoạt động của con người là nguyên nhân sâu xa gây ra cuộc khủng hoảng này. Đây là 5 tác động môi trường lớn nhất:
Thay đổi mục đích sử dụng đất và biển
Đây là nguyên nhân hàng đầu. Việc phá rừng để làm nông nghiệp, đô thị hóa, xây dựng cơ sở hạ tầng đã phá hủy và phân mảnh môi trường sống tự nhiên của vô số loài.
Khai thác trực tiếp sinh vật
Việc săn bắt, đánh bắt cá quá mức, khai thác gỗ trái phép... đã đẩy nhiều loài đến bờ vực tuyệt chủng, điển hình như tê giác, hổ hay cá ngừ vây xanh.
Biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu làm thay đổi môi trường sống nhanh hơn tốc độ thích nghi của các loài. Hiện tượng axit hóa đại dương đang giết chết các rạn san hô, trong khi băng tan đang đe dọa sự tồn vong của gấu Bắc Cực.
Ô nhiễm
Ô nhiễm nhựa, hóa chất nông nghiệp, chất thải công nghiệp... đang đầu độc các hệ sinh thái từ sông ngòi ra đến đại dương, gây hại cho sinh vật sống.
Các loài ngoại lai xâm lấn
Khi con người vô tình hoặc cố ý đưa một loài mới vào một hệ sinh thái, chúng có thể cạnh tranh, săn mồi và lây bệnh cho các loài bản địa, gây ra sự mất cân bằng nghiêm trọng.
>>> Bài viết liên quan: Hiện tượng băng tan: Dấu chấm hết cho các dòng sông băng vĩnh cửu?
Tại sao đa dạng sinh học lại quan trọng với chính con người?
Chúng ta thường nghĩ mình tách biệt với thiên nhiên, nhưng thực tế, sự tồn vong của con người phụ thuộc hoàn toàn vào đa dạng sinh học. Một hệ sinh thái khỏe mạnh cung cấp cho chúng ta những "dịch vụ" vô giá:
- Dịch vụ cung cấp: Thực phẩm, nước sạch, dược liệu, không khí trong lành.
- Dịch vụ điều tiết: Điều hòa khí hậu, thụ phấn cho cây trồng, kiểm soát dịch bệnh.
- Dịch vụ văn hóa: Cung cấp giá trị tinh thần, giải trí, du lịch sinh thái.
Hãy tưởng tượng một hệ sinh thái như một chiếc máy bay. Mỗi loài là một chiếc đinh tán. Mất đi một vài chiếc có thể không sao, nhưng nếu mất đi quá nhiều, chiếc máy bay sẽ tan rã.
>>> Xem nội dung liên quan: Nóng lên toàn cầu: Những con số báo động và tương lai của chúng ta.
Chúng ta có thể làm gì để bảo vệ mạng lưới sự sống?
Bảo vệ đa dạng sinh học không phải là trách nhiệm của riêng ai. Mỗi chúng ta đều có thể góp phần tạo ra sự thay đổi:
- Tiêu dùng có trách nhiệm: Lựa chọn các sản phẩm bền vững, giảm tiêu thụ thịt, tránh các sản phẩm từ động vật hoang dã.
- Giảm dấu chân carbon: Tiết kiệm năng lượng, sử dụng phương tiện giao thông công cộng, hạn chế rác thải nhựa.
- Nâng cao nhận thức: Tìm hiểu và chia sẻ kiến thức về mất đa dạng sinh học với gia đình và bạn bè.
- Hỗ trợ các tổ chức bảo tồn: Tham gia các hoạt động tình nguyện hoặc ủng hộ các tổ chức đang làm việc để bảo vệ thiên nhiên.
Mất đa dạng sinh học không phải là một vấn đề xa vời, nó đang diễn ra ngay bây giờ và ảnh hưởng đến tất cả chúng ta. Chúng ta không chỉ là một phần của mạng lưới sự sống, mà còn là những người có khả năng vá lại những sợi chỉ đang đứt gãy. Đã đến lúc phải hành động, không chỉ vì hành tinh, mà còn vì tương lai của chính chúng ta.
>>> Xem nội dung liên quan: Hạn hán do khí hậu: Vì sao những vùng đất màu mỡ đang dần sa mạc hóa?