Những cánh đồng nứt nẻ, dòng sông cạn trơ đáy và những mầm cây héo úa. Hạn hán không ồn ào như bão lũ, nhưng sức tàn phá của nó lại vô cùng khủng khiếp và dai dẳng. Đây là một trong những thách thức môi trường lớn nhất hành tinh.
Hạn hán là gì? Các cấp độ và cách phân loại?
Hạn hán là tình trạng thiếu nước kéo dài do mưa ít hơn bình thường trong một thời gian dài. Khác với lũ lụt hay bão, hạn hán xảy ra từ từ, khó nhận biết ngay từ đầu, khiến việc đối phó gặp nhiều thách thức.
Hãy nghĩ về nước như tiền trong ví. Mưa là tiền bạn kiếm được, còn sông, hồ, nước ngầm là tiền tiết kiệm. Khi mưa không đến, bạn phải dùng tiền tiết kiệm. Nếu tình trạng này kéo dài, ví sẽ cạn kiệt – đó chính là hạn hán.
Dựa trên mức độ ảnh hưởng, các nhà khí hậu học phân loại hạn hán thành 4 loại chính:
Loại hạn hán | Đặc điểm chính |
Hạn hán khí tượng | Giai đoạn đầu tiên, xảy ra khi lượng mưa thấp hơn mức trung bình trong một thời gian dài. |
Hạn hán nông nghiệp | Đất bị mất độ ẩm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến cây trồng, làm giảm năng suất nông nghiệp. |
Hạn hán thủy văn | Mực nước trong sông, hồ, ao và các tầng chứa nước ngầm xuống thấp hơn mức bình thường. |
Hạn hán kinh tế - xã hội | Tình trạng thiếu nước tác động đến các hoạt động kinh tế và đời sống con người (thiếu nước sinh hoạt, sản xuất). |
>>> Hiểu rõ hơn về: Mực nước biển dâng: Khi nào các thành phố ven biển sẽ bị nhấn chìm?
Nguyên nhân nào gây ra tình trạng hạn hán kéo dài?
Tình trạng hạn hán kéo dài là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố tự nhiên và tác động ngày càng tăng của con người.
Nguyên nhân tự nhiên
Sự thiếu hụt mưa trong thời gian dài là nguyên nhân trực tiếp nhất. Điều này thường liên quan đến các hình thái thời tiết cực đoan trên quy mô lớn, như hiện tượng El Niño làm thay đổi hoàn lưu khí quyển, gây ra khô nóng ở nhiều khu vực, trong đó có Việt Nam.
Tác động của biến đổi khí hậu
Đây là "kẻ đổ thêm dầu vào lửa". Biến đổi khí hậu làm Trái Đất nóng lên, tăng cường sự bốc hơi nước từ đất và các bề mặt nước, khiến đất khô nhanh hơn.
Nó cũng làm thay đổi các quy luật mưa, khiến mưa tập trung vào một thời điểm gây lũ lụt, trong khi thời gian còn lại thì khô hạn kéo dài.
Hoạt động của con người
Việc khai thác nước ngầm và nước mặt quá mức để phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp làm cạn kiệt nguồn nước. Chặt phá rừng đầu nguồn làm giảm khả năng giữ nước và điều tiết dòng chảy của đất.
>>> Khám phá kỹ hơn: Sự thật về biến đổi khí hậu: Hành tinh đang đối mặt với những gì?
Tác động của hạn hán đến nông nghiệp và đời sống?
Hậu quả của hạn hán vô cùng nặng nề, ảnh hưởng sâu sắc đến mọi mặt của đời sống, kinh tế và môi trường.
Đối với nông nghiệp và an ninh lương thực
Đây là lĩnh vực chịu tổn thương nặng nhất. Cây trồng không đủ nước tưới sẽ chết, vật nuôi chết vì thiếu thức ăn và nước uống.
Điều này dẫn đến mất mùa, sản lượng lương thực giảm sút, gây thiệt hại kinh tế lớn cho người nông dân và đe dọa an ninh lương thực quốc gia.
Đối với môi trường
Hạn hán làm tăng nguy cơ cháy rừng, suy thoái đất và hoang mạc hóa. Các hệ sinh thái sông nước bị hủy hoại, nhiều loài động thực vật mất đi môi trường sống.
Đối với con người
Tình trạng thiếu nước sạch ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và sinh hoạt hàng ngày. Nó có thể gây ra xung đột nguồn nước, buộc người dân phải di cư khỏi những vùng đất khô cằn.
Hạn hán là một thực tại ngày càng khắc nghiệt, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, chúng ta không hoàn toàn bất lực. Bằng sự hiểu biết đúng đắn và hành động quyết liệt, từ việc xây dựng các công trình quy mô đến việc tiết kiệm từng giọt nước trong gia đình, chúng ta có thể giảm thiểu tác động của nó.
>>> Xem nội dung liên quan: Hiện tượng băng tan: Dấu chấm hết cho các dòng sông băng vĩnh cửu?
