Biến đổi khí hậu không chỉ là câu chuyện về nhiệt độ hay mực nước biển. Đó là câu chuyện về con người và sự công bằng. Bài viết này sẽ làm rõ tại sao gánh nặng khí hậu lại không được san sẻ đồng đều và làm thế nào chúng ta có thể hướng tới một tương lai bền vững cho tất cả.

Nguyên nhân bất công khí hậu giữa các quốc gia

Bất công bằng khí hậu xuất phát từ một nghịch lý đơn giản: những quốc gia ít gây ra biến đổi khí hậu nhất lại thường là những nước phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất.

Hãy tưởng tượng một bữa tiệc có một vài vị khách (các nước công nghiệp phát triển) đã vui chơi và bày bừa suốt nhiều giờ (phát thải carbon trong hàng thế kỷ để làm giàu). 

Nhưng hậu quả của sự bừa bộn đó (lũ lụt, hạn hán) lại ảnh hưởng nặng nhất đến những vị khách đến sau và ở trong những căn phòng dễ bị ảnh hưởng nhất (các nước đang phát triển).

Nguyên nhân sâu xa của sự bất công này bao gồm:

• Trách nhiệm lịch sử: Các quốc gia công nghiệp hóa ở Bắc bán cầu đã phát thải một lượng lớn khí nhà kính kể từ cuộc Cách mạng Công nghiệp. Trong khi đó, nhiều quốc gia ở Nam bán cầu chỉ mới bắt đầu quá trình công nghiệp hóa của mình.
• Vị trí địa lý dễ bị tổn thương: Nhiều quốc gia đang phát triển nằm ở các vùng nhiệt đới, ven biển trũng thấp như Đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, khiến họ dễ bị tổn thương hơn trước bão, lũ lụt và nước biển dâng.
• Chênh lệch về nguồn lực: Các nước giàu có đủ tài chính và công nghệ để xây dựng hệ thống phòng thủ, ứng phó với thiên tai. Ngược lại, các nước nghèo hơn thiếu hụt nguồn lực để thích ứng, dẫn đến những tác động xã hội nghiêm trọng và kéo dài.

Giải pháp toàn cầu để đạt công bằng khí hậu bền vững

Để giải quyết tình trạng bất công này, không một quốc gia nào có thể hành động đơn lẻ. Các giải pháp đòi hỏi sự hợp tác quốc tế mạnh mẽ và một chính sách khí hậu toàn diện, công bằng.

• Tài chính khí hậu: Các quốc gia phát triển có trách nhiệm hỗ trợ tài chính cho các quốc gia đang phát triển. Khoản hỗ trợ này giúp các nước nghèo hơn xây dựng khả năng chống chịu (ví dụ: hệ thống cảnh báo sớm, đê biển) và chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.
• Chuyển giao công nghệ: Việc chia sẻ các công nghệ xanh và kiến thức về năng lượng sạch là rất quan trọng. Điều này cho phép các nước đang phát triển có cơ hội "đi tắt đón đầu", phát triển mà không cần lặp lại con đường phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
• Nguyên tắc "Trách nhiệm chung nhưng có phân biệt": Đây là nguyên tắc nền tảng trong các thỏa thuận khí hậu quốc tế như Hiệp định Paris. Nó thừa nhận rằng tất cả các quốc gia đều có trách nhiệm, nhưng các nước phát triển phải đi đầu và có trách nhiệm lớn hơn.

>>> Đọc thêm tại đây: Tác động của biến đổi khí hậu tới ngành nông nghiệp

Vai trò cộng đồng trong thúc đẩy công bằng khí hậu

Trong khi các chính phủ đàm phán, hành động ở cấp cơ sở lại là động lực mạnh mẽ tạo ra sự thay đổi. 

Các cộng đồng địa phương, đặc biệt là những nhóm người dễ bị tổn thương nhất, không phải là nạn nhân thụ động mà là những tác nhân tích cực trong cuộc chiến vì công bằng khí hậu.

• Xây dựng khả năng chống chịu từ gốc: Cộng đồng có thể tự thực hiện các giải pháp thích ứng phù hợp với điều kiện địa phương như trồng rừng ngập mặn để bảo vệ bờ biển, xây dựng các mô hình nông nghiệp thông minh, hay quản lý nguồn nước cộng đồng.
• Vận động và giám sát: Các tổ chức xã hội dân sự và cộng đồng địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc giám sát việc thực hiện các cam kết của chính phủ và doanh nghiệp, đảm bảo các chính sách khí hậu được thực thi một cách công bằng.
• Tiếng nói của người trong cuộc: Đảm bảo tiếng nói của phụ nữ, người dân tộc thiểu số, và các cộng đồng chịu ảnh hưởng trực tiếp được lắng nghe trong quá trình ra quyết định là yếu tố cốt lõi để đạt được công bằng khí hậu.

>>> Bổ sung thêm kiến thức: Tác động kinh tế của biến đổi khí hậu lên các quốc gia

Công bằng khí hậu không chỉ là một mục tiêu môi trường, mà còn là một yêu cầu về đạo đức và nhân quyền. Nó đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận biến đổi khí hậu qua lăng kính của sự công bằng. Hành động của chúng ta hôm nay sẽ quyết định một tương lai bền vững và bình đẳng cho các thế hệ mai sau.

>>> Tìm hiểu chi tiết: Tác động xã hội của biến đổi khí hậu đến cộng đồng