Bạn đã bao giờ đứng trước biển và tự hỏi tại sao làn nước cứ dâng lên rồi lại rút đi một cách kỳ diệu theo chu kỳ? Nếu bỏ lỡ lời giải thích siêu đơn giản dưới đây, bạn sẽ tiếc vì không nhận ra mình đang sống giữa một trong những màn trình diễn tuyệt vời nhất của thiên văn học.
Mặt trăng và mặt trời "kéo" nước biển như thế nào?
Nguyên nhân chính lý giải vì sao có thủy triều chính là lực hấp dẫn. Mọi vật thể trong vũ trụ đều có lực hấp dẫn, và Trái Đất của chúng ta cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, hai "nhân vật" có ảnh hưởng lớn nhất đến các đại dương chính là Mặt Trăng và Mặt Trời.
Mặc dù nhỏ hơn Mặt Trời rất nhiều, nhưng vì ở gần Trái Đất hơn, nên lực hút của Mặt Trăng mạnh gần gấp đôi. Hãy tưởng tượng Mặt Trăng như một thỏi nam châm khổng lồ.
Nó "kéo" lớp nước trên bề mặt đại dương về phía mình, tạo ra một khối nước phồng lên gọi là đỉnh triều. Phía Trái Đất đối diện với Mặt Trăng sẽ có triều lên rõ rệt nhất.
Mặt Trời cũng góp phần vào vũ điệu này. Dù ở rất xa, lực hấp dẫn của nó vẫn đủ mạnh để tác động lên Trái Đất, tuy nhiên yếu hơn so với Mặt Trăng. Sự kết hợp lực hút giữa hai thiên thể này sẽ quyết định độ lớn của thủy triều mỗi ngày.
Tại sao lại có 2 lần triều lên mỗi ngày ở hai phía trái đất?
Đây là một trong những thắc mắc thú vị nhất về thủy triều. Nếu Mặt Trăng chỉ hút nước ở phía đối diện nó, tại sao phía bên kia của Trái Đất cũng có triều lên cùng lúc? Lời giải đáp nằm ở cách lực hấp dẫn hoạt động không đồng đều trên hành tinh của chúng ta.
Hãy hình dung thế này:
- Tại phía gần Mặt Trăng nhất: Nước biển bị hút mạnh nhất, tạo ra đỉnh triều thứ nhất.
- Tại tâm Trái Đất: Lõi rắn của hành tinh cũng bị hút, nhưng với một lực yếu hơn so với lớp nước ở phía gần.
- Tại phía xa Mặt Trăng nhất: Lớp nước ở đây bị Mặt Trăng hút yếu nhất. Vì lõi Trái Đất bị "kéo" đi mạnh hơn, lớp nước ở phía xa này như bị "bỏ lại phía sau", tạo thành một đỉnh triều thứ hai.
Kết quả là Trái Đất có hai "búi" nước phồng lên ở hai phía đối diện nhau. Khi hành tinh của chúng ta tự quay một vòng trong 24 giờ, mỗi địa điểm trên bờ biển sẽ lần lượt đi qua cả hai búi nước này, gây ra hiện tượng hai lần triều lên và hai lần triều xuống mỗi ngày.
>>> Hiểu rõ hơn về: Mặt trăng có tự phát sáng không và vì sao nó lại sáng rõ vào ban đêm?
Phân biệt triều cường và triều ròng
Không phải lúc nào thủy triều cũng giống nhau. Độ lớn của triều lên và triều xuống thay đổi tùy thuộc vào vị trí tương đối của Mặt Trăng và Mặt Trời. Trong đại dương học, người ta phân biệt hai loại triều đặc biệt.
Triều cường (Spring Tide)
Đây là lúc thủy triều lớn nhất, với mực nước khi triều lên thì cao nhất và khi triều xuống thì thấp nhất. Hiện tượng này xảy ra khi Mặt Trăng, Trái Đất và Mặt Trời nằm thẳng hàng (vào ngày trăng non và trăng tròn).
Lúc này, lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời cộng hưởng với nhau, tạo ra một lực kéo tổng hợp cực mạnh.
Triều ròng (Neap Tide)
Đây là lúc thủy triều yếu nhất, với chênh lệch mực nước giữa triều lên và triều xuống không đáng kể. Nó xảy ra khi Mặt Trăng và Mặt Trời tạo thành một góc vuông so với Trái Đất (vào các ngày trăng thượng huyền và hạ huyền).
Khi đó, lực hấp dẫn của chúng kéo về hai hướng khác nhau và tự triệt tiêu một phần sức mạnh của nhau.
>>> Khám phá kỹ hơn: Mặt trời thật sự màu gì và vì sao chúng ta lại nhìn thấy nó màu vàng?
Hiện tượng thuỷ triều không chỉ là sự lên xuống của nước, mà còn là minh chứng sống động cho mối liên kết vô hình giữa Trái Đất, Mặt Trăng và Mặt Trời. Lần tới khi dạo bước trên bãi biển, hãy thử quan sát và cảm nhận vũ điệu hấp dẫn của các thiên thể đang diễn ra ngay trước mắt bạn.
>>> Cùng tìm hiểu: Khám phá lý do vì sao muối có vị mặn và vai trò của nó với cơ thể
