Từ cú va đầu gối vào cạnh bàn đến vết đứt tay nhỏ, cảm giác đau là một trải nghiệm không ai mong muốn. Hãy cùng tìm hiểu vì sao chúng ta có thể cảm nhận đau và cách "người vệ sĩ" thầm lặng này bảo vệ chúng ta mỗi ngày.
Thụ thể đau gửi tín hiệu thế nào?
Khắp cơ thể chúng ta, đặc biệt là ở lớp da, có hàng triệu "lính gác" nhỏ bé được gọi là thụ thể đau (nociceptor). Đây là các đầu cuối chuyên biệt của các dây thần kinh cảm giác.
Hãy tưởng tượng chúng giống như những chiếc cảm biến báo cháy. Chúng không phản ứng với những cú chạm nhẹ nhàng, mà chỉ được kích hoạt khi có một tác nhân đủ mạnh và có khả năng gây hại.
Chẳng hạn như nhiệt độ quá cao, áp lực mạnh (bị kẹp, bị cắt), hoặc các hóa chất tiết ra từ một mô bị tổn thương. Khi được kích hoạt, chúng ngay lập tức bắn đi một tín hiệu đau dạng xung điện.
Con đường truyền tín hiệu đau
Sau khi được tạo ra, tín hiệu đau sẽ bắt đầu một hành trình siêu tốc dọc theo các sợi thần kinh, giống như di chuyển trên một xa lộ.
Đầu tiên, tín hiệu đi đến tủy sống. Tại đây, nó hoạt động như một trạm trung chuyển, ngay lập tức gửi một tín hiệu phản xạ (ví dụ, lệnh cho cơ bắp co lại để bạn rụt tay khỏi vật nóng) và đồng thời chuyển tiếp tín hiệu chính lên não bộ. Toàn bộ mạng lưới phức tạp này được điều hành bởi hệ thần kinh.
>>> Xem nội dung liên quan: Điều gì giúp trái tim có thể đập không ngừng nghỉ trong suốt cuộc đời?
Vì sao có hai loại cảm giác đau nhói và đau âm ỉ?
Bạn có để ý rằng ngay sau khi bị thương, bạn sẽ cảm thấy một cơn đau nhói buốt, theo sau là một cơn đau âm ỉ kéo dài?
Loại đau | Sợi thần kinh truyền dẫn | Tốc độ | Cảm giác | Vai trò |
Đau nhói (Đau cấp tính) | Sợi A-delta (có vỏ bọc myelin) | Rất nhanh (như email tốc hành) | Nhói, buốt, rõ ràng | Cảnh báo tức thời, giúp bạn phản ứng ngay lập tức để tránh tổn thương thêm. |
Đau âm ỉ (Đau mạn tính) | Sợi C (không có vỏ bọc myelin) | Chậm hơn (như thư thường) | Âm ỉ, nhức nhối, lan tỏa | Nhắc nhở bạn rằng vùng đó đang bị tổn thương và cần được bảo vệ, nghỉ ngơi. |
Vai trò của não bộ trong việc cảm nhận đau
Hành trình của tín hiệu thần kinh kết thúc tại não bộ, nhưng đây mới chính là nơi "cảm giác đau" thực sự được tạo ra.
Tủy sống chỉ gửi lên một thông điệp dạng "có tổn thương ở ngón tay", còn việc diễn giải thông điệp đó đau đến mức nào, cảm giác ra sao hoàn toàn là do não quyết định.
Não bộ không chỉ xác định vị trí và cường độ của cơn đau. Một phần quan trọng trong sinh học cơ thể là não bộ còn gắn thêm cả yếu tố cảm xúc vào đó (sự sợ hãi, lo lắng, khó chịu). Đây là lý do tại sao tâm trạng của bạn có thể ảnh hưởng đến mức độ bạn cảm nhận cơn đau.
>>> Cùng tìm hiểu: Tín hiệu phức tạp từ não bộ: Khám phá lý do vì sao chúng ta bị đau đầu
Chúng ta cảm nhận được cơn đau là nhờ một chuỗi phản ứng hoàn hảo: từ các thụ thể cảnh báo, qua đường truyền thần kinh tốc độ cao, và cuối cùng được não bộ diễn giải. Dù không mấy dễ chịu, nhưng cơn đau chính là người thầy, người vệ sĩ tốt nhất, luôn nhắc nhở chúng ta phải bảo vệ và chăm sóc cơ thể mình.
>>> Hiểu rõ hơn về: Da đã bảo vệ cơ thể khỏi vi khuẩn và tác nhân gây hại bằng cách nào?
