Thép có mặt ở khắp mọi nơi, từ tòa nhà chọc trời đến chiếc xe bạn đi. Nhưng quá trình tạo ra nó lại ẩn chứa những tác động môi trường to lớn. Khám phá ngay thực trạng ô nhiễm từ sản xuất thép và giải pháp "thép xanh" đầy hứa hẹn cho hành tinh của chúng ta.
Sản xuất thép gây ô nhiễm không khí và nước thế nào?
Quá trình sản xuất thép truyền thống, đặc biệt là bằng lò cao, hoạt động như một "ngọn núi lửa nhân tạo".
Việc nung chảy quặng sắt ở nhiệt độ cực cao cùng với than cốc và đá vôi để tạo ra thép lỏng đã giải phóng một lượng lớn các chất ô nhiễm, gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho môi trường.
Ô nhiễm không khí
Đây là tác động rõ rệt nhất của ngành thép. Các chất ô nhiễm chính bao gồm:
- Khí Carbon Dioxide (CO₂): Ngành thép là một trong những ngành phát thải CO₂ lớn nhất thế giới. Việc đốt than cốc để khử oxy trong quặng sắt là nguyên nhân chính, góp phần đáng kể vào biến đổi khí hậu.
- Bụi mịn và kim loại nặng: Quá trình nung chảy và xử lý giải phóng một lượng lớn bụi mịn (PM2.5) và các hạt kim loại nặng độc hại như chì (Pb), cadmium (Cd), kẽm (Zn) vào không khí, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe hô hấp của con người.
- Các khí độc khác: Khí Sulfur Dioxide (SO₂) và Nitrogen Oxides (NOx) cũng được sinh ra, là nguyên nhân gây mưa axit và các vấn đề về ô nhiễm không khí khác.
Ô nhiễm nguồn nước
Hoạt động sản xuất thép cũng tạo ra gánh nặng lớn cho các nguồn nước xung quanh:
- Ô nhiễm nhiệt: Một lượng nước khổng lồ được sử dụng để làm mát các thiết bị. Khi nguồn nước này được xả ra môi trường, nhiệt độ cao của nó có thể làm giảm lượng oxy hòa tan trong nước, ảnh hưởng tiêu cực đến sinh thái học thủy sinh.
- Ô nhiễm hóa học: Nước thải từ các công đoạn tẩy rửa, cán thép thường chứa dầu mỡ, axit, amoniac và các dung dịch chứa kim loại nặng, nếu không được xử lý triệt để sẽ đầu độc nguồn nước mặt và nước ngầm.
Tại sao ngành thép lại tiêu tốn nhiều năng lượng?
Ngành thép nổi tiếng là một trong những ngành "ngốn" năng lượng nhiều nhất, và nguyên nhân sâu xa nằm ở bản chất hóa học của quặng sắt.
Hãy tưởng tượng quặng sắt (Fe2O3) giống như một viên gạch cực kỳ kiên cố, trong đó nguyên tử sắt và oxy "ôm chặt" lấy nhau bằng một liên kết hóa học rất bền vững. Để tách sắt ra khỏi oxy, chúng ta cần một năng lượng cực lớn để phá vỡ liên kết này.
Trong lò cao truyền thống, "chiếc búa" để phá vỡ liên kết đó chính là nhiệt độ cực cao và phản ứng hóa học với carbon.
- Nhiệt độ: Lò cao phải được nung nóng và duy trì ở nhiệt độ trên 1500°C. Việc này đòi hỏi phải đốt một lượng than cốc khổng lồ, vốn là một quá trình tiêu tốn rất nhiều năng lượng.
- Phản ứng hóa học: Năng lượng không chỉ dùng để làm nóng chảy mà còn cần thiết để thúc đẩy phản ứng hóa học, nơi carbon (từ than cốc) "cướp" lấy oxy từ quặng sắt. Đây là một phản ứng đòi hỏi năng lượng đầu vào rất lớn.
Chính vì phải phá vỡ một trong những liên kết hóa học bền vững nhất trong tự nhiên mà ngành thép trở thành một ngành siêu tiêu thụ năng lượng.
>>> Khám phá kỹ hơn: Ô nhiễm từ sản xuất hóa chất: Mối nguy vô hình trong công nghiệp.
Công nghệ sản xuất "thép xanh" bằng hydro là gì?
Trước thách thức ô nhiễm từ sản xuất thép, "thép xanh" nổi lên như một giải pháp công nghệ xanh mang tính cách mạng, hứa hẹn một tương lai bền vững cho ngành công nghiệp này.
"Thép xanh" là thép được sản xuất mà không sử dụng nhiên liệu hóa thạch, giúp loại bỏ gần như hoàn toàn phát thải CO₂. Công nghệ đột phá nhất hiện nay là sử dụng hydro (H₂) để thay thế cho than cốc trong quá trình hoàn nguyên quặng sắt.
| Tiêu chí | Luyện thép truyền thống (Lò cao) | Luyện "Thép xanh" (DRI-H₂) |
| Chất khử oxy | Than cốc (Carbon - C) | Hydro (H₂) |
| Sản phẩm phụ | Carbon Dioxide (CO₂) độc hại | Hơi nước (H₂O) tinh khiết |
| Nguồn năng lượng | Nhiên liệu hóa thạch | Điện (lý tưởng từ năng lượng tái tạo) |
| Tác động môi trường | Gây ô nhiễm không khí nặng nề | Gần như không phát thải CO₂ |
Về cơ bản, thay vì dùng carbon để "cướp" oxy từ quặng sắt và tạo ra CO₂, công nghệ mới dùng hydro để làm việc tương tự, nhưng sản phẩm phụ tạo ra chỉ là hơi nước (H2O).
>>> Đọc để hiểu thêm: Bí mật ngành sản xuất nhựa: Ô nhiễm từ những hạt vi nhựa.
Nếu hydro được sản xuất bằng phương pháp điện phân nước sử dụng năng lượng tái tạo (hydro xanh), toàn bộ chu trình sản xuất thép sẽ gần như không có carbon.
Ô nhiễm từ sản xuất thép là một thách thức lớn, nhưng "thép xanh" đã mở ra một hướng đi đầy hứa hẹn. Việc đầu tư vào công nghệ xanh và chuyển đổi sản xuất sẽ là chìa khóa cho một tương lai bền vững, nơi sự phát triển không phải đánh đổi bằng môi trường.
>>> Bổ sung thêm kiến thức: Ô nhiễm từ sản xuất xi măng: "Gã khổng lồ" phát thải CO2.
