Nhựa sinh học được quảng cáo là giải pháp thay thế thân thiện cho nhựa truyền thống. Nhưng liệu chúng có thực sự "xanh" như chúng ta nghĩ? Sự thật phức tạp hơn nhiều và hiểu rõ nó là chìa khóa để tránh một cuộc khủng hoảng ô nhiễm từ nhựa sinh học.
Nhựa sinh học là gì?
Nhựa sinh học (bioplastics) là một thuật ngữ chung cho các loại nhựa được làm từ các nguồn tái tạo (như tinh bột ngô, mía) hoặc có khả năng phân hủy sinh học, hoặc cả hai. Tuy nhiên, đây chính là điểm gây ra nhiều nhầm lẫn nhất.
Hãy phân biệt rõ hai loại chính:
- Nhựa gốc sinh học (Bio-based): Là nhựa được làm từ thực vật. Hãy nghĩ về nó như một chiếc thìa gỗ - nó có nguồn gốc tự nhiên, nhưng không có nghĩa là nó sẽ biến mất nhanh chóng nếu bạn vứt nó ra vườn. Một số loại nhựa gốc sinh học (như Bio-PET) có cấu trúc hóa học y hệt nhựa truyền thống và không thể tự phân hủy.
- Nhựa phân hủy sinh học (Biodegradable): Là nhựa có thể bị vi sinh vật phân hủy thành các hợp chất tự nhiên. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi những điều kiện rất cụ thể mà môi trường tự nhiên thường không đáp ứng được.
Vì vậy, một sản phẩm nhựa sinh học không mặc nhiên là thân thiện với môi trường. Tiềm năng của chúng phụ thuộc hoàn toàn vào cách chúng ta xử lý chúng sau khi sử dụng.
Tại sao nhựa sinh học vẫn có thể gây ô nhiễm?
Kỳ vọng rằng nhựa sinh học sẽ tự động biến mất khi bị thải ra môi trường là một quan niệm sai lầm và nguy hiểm. Trên thực tế, chúng có thể gây ra ô nhiễm từ nhựa sinh học theo nhiều cách.
- Phân hủy không đúng cách: Khi bị vứt ra bãi rác thông thường (thiếu oxy) hoặc trôi ra đại dương, hầu hết nhựa sinh học không thể phân hủy. Chúng tồn tại dai dẳng trong môi trường, gây ra ô nhiễm nước và làm hại các hệ sinh thái biển chẳng khác gì nhựa thông thường.
- Vẫn tạo ra vi nhựa: Ngay cả khi bắt đầu phân hủy trong điều kiện không lý tưởng, nhựa sinh học có thể vỡ ra thành các mảnh nhỏ hơn, được gọi là vi nhựa. Những hạt này có thể xâm nhập vào chuỗi thức ăn, nguồn nước và gây hại cho sinh vật.
- Gây rối loạn hệ thống tái chế: Nếu nhựa sinh học (đặc biệt là loại PLA) bị lẫn vào dòng tái chế nhựa thông thường (như PET), nó có thể làm hỏng cả một lô nhựa tái chế, làm giảm chất lượng và hiệu quả của quá trình.
>>> Đọc để hiểu thêm: Lối sống "zero waste" giúp giảm thiểu rác thải nhựa.
Điều kiện nào để nhựa sinh học có thể phân hủy đúng cách?
Để nhựa sinh học (loại có khả năng phân hủy) phát huy được lợi ích của mình, chúng cần được đưa đến những nơi có điều kiện được kiểm soát chặt chẽ. Đây là một yêu cầu cốt lõi của công nghệ xanh trong xử lý rác thải.
| Yếu tố | Điều kiện yêu cầu | Tại sao lại cần thiết? |
| Nhiệt độ cao | Thường xuyên ở mức 55-70°C | Nhiệt độ cao giúp đẩy nhanh tốc độ hoạt động của các vi sinh vật, phá vỡ cấu trúc polyme của nhựa. |
| Độ ẩm phù hợp | Độ ẩm được duy trì ở mức tối ưu (khoảng 50-60%) | Vi sinh vật cần nước để sống và thực hiện quá trình phân hủy. Môi trường quá khô hoặc quá ướt đều không hiệu quả. |
| Sự hiện diện của vi sinh vật | Cần một quần thể vi sinh vật hiếu khí đa dạng và khỏe mạnh. | Đây là các "công nhân" chính thực hiện việc "ăn" và phân hủy nhựa thành CO₂, nước và mùn hữu cơ. |
| Đủ oxy | Cần được thông khí và đảo trộn thường xuyên. | Các vi sinh vật hiệu quả nhất trong quá trình này cần oxy để hô hấp và hoạt động. |
Những điều kiện này chỉ có thể được tìm thấy trong các nhà máy ủ công nghiệp (industrial composting facilities), chứ không phải trong sân vườn nhà bạn, bãi rác hay dưới đáy biển.
>>> Đọc để hiểu thêm: 5 cách đơn giản giúp bạn giảm thiểu vi nhựa trong cuộc sống.
Nhựa sinh học không phải là một giải pháp thần kỳ, mà là một công cụ có tiềm năng nếu được sử dụng đúng cách. Để xây dựng một tương lai bền vững, chúng ta cần một hệ thống hạ tầng xử lý rác thải đồng bộ và quan trọng hơn là ý thức phân loại rác thải tại nguồn của mỗi người.
>>> Tìm hiểu chi tiết: Phân loại chất thải sinh hoạt đúng cách: Hướng dẫn chi tiết.
