Ai cũng từng trải qua một cái ngáp dài sảng khoái khi mệt mỏi hoặc buồn chán. Chúng ta thường cho rằng đó chỉ là dấu hiệu cơ thể cần nghỉ ngơi. Nhưng khoa học lại cho thấy, đằng sau cái ngáp là những cơ chế phức tạp hơn nhiều, từ làm mát não bộ đến kết nối xã hội.  

Phản xạ hít sâu giúp tăng oxy lên não bộ

Đây là một trong những giả thuyết lâu đời và phổ biến nhất. Theo lý thuyết này, ngáp là một cơ chế của hệ hô hấp để cải thiện việc điều hòa oxy trong cơ thể.

• Khi chúng ta mệt mỏi, buồn chán hoặc ở trong một không gian ngột ngạt, nhịp thở của chúng ta có xu hướng trở nên nông và chậm hơn.
• Điều này dẫn đến việc lượng khí Carbon Dioxide (CO₂) trong máu tăng lên và lượng Oxy giảm xuống.
• Một cái ngáp lớn là một hành động hít vào thật sâu một cách không tự chủ. Nó giúp đẩy một lượng lớn không khí giàu Oxy vào phổi, đồng thời tống một lượng lớn CO₂ ra ngoài. Việc tăng cường Oxy đột ngột này được cho là giúp chúng ta tỉnh táo hơn.

Ngáp giúp làm mát và điều chỉnh nhiệt độ não

Đây là giả thuyết được nhiều nhà khoa học hiện đại ủng hộ nhất. Theo đó, chức năng chính của việc ngáp là để làm mát cho "bộ xử lý trung tâm" của chúng ta.

Hãy tưởng tượng não bộ như một chiếc máy tính. Khi hoạt động quá công suất hoặc môi trường quá nóng, nó cần một hệ thống tản nhiệt. Cái ngáp chính là "chiếc quạt" làm mát đó.

• Hít không khí mát: Việc hít một hơi thật sâu và dài sẽ đưa một luồng không khí mát từ bên ngoài vào khoang miệng và khoang mũi.
• Tăng lưu thông máu: Hành động há miệng và căng cơ hàm khi ngáp sẽ làm tăng tốc độ lưu thông máu ở vùng đầu và cổ.
• Làm mát máu: Luồng máu chảy nhanh này sẽ được làm mát bởi không khí hít vào trước khi quay trở lại tưới cho não bộ, giúp làm giảm nhiệt độ não một cách hiệu quả.

>>> Tham khảo thêm: Dấu vết kết nối đầu tiên: Lời giải đáp thú vị vì sao chúng ta lại có rốn

Tại sao ngáp lại có khả năng lây lan mạnh mẽ?

Chắc chắn bạn đã từng ngáp ngay sau khi thấy người khác làm vậy. Đây không phải là sự trùng hợp ngẫu nhiên. Hiện tượng ngáp lây lan là một minh chứng thú vị về sinh học cơ thể và sự kết nối xã hội, được điều khiển bởi hệ thần kinh.

• Vai trò của "neuron gương": Trong não chúng ta có một hệ thống gọi là neuron gương. Các tế bào thần kinh này sẽ được kích hoạt cả khi chúng ta tự thực hiện một hành động và khi chúng ta quan sát người khác thực hiện hành động đó. Thấy ai đó ngáp sẽ kích hoạt hệ thống này và khiến chúng ta vô thức lặp lại.
• Sự đồng cảm: Ngáp lây lan được cho là một hình thức giao tiếp phi ngôn ngữ sơ khai, thể hiện sự đồng cảm và gắn kết xã hội. Các nghiên cứu cho thấy hiện tượng này xảy ra thường xuyên hơn giữa những người có mối quan hệ thân thiết như gia đình, bạn bè.

>>> Nắm rõ thêm: Cơ chế nào trong cơ thể khiến chúng ta có thể bật khóc thành tiếng?

Một cái ngáp đơn giản lại ẩn chứa nhiều chức năng phức tạp, từ việc điều chỉnh sinh lý cơ thể đến việc thể hiện sự kết nối xã hội. Dù là để tăng oxy, làm mát não hay để "đồng bộ" với mọi người, ngáp vẫn là một phần bí ẩn và thú vị của con người.  

>>> Nắm rõ thêm: Cơ hoành và thanh quản hoạt động thế nào khi chúng ta bật cười lớn?