Từ việc học một ngôn ngữ mới đến việc ghi nhớ một công thức toán, khả năng học hỏi là một trong những "siêu năng lực" kỳ diệu nhất của con người. Hãy cùng khám phá vì sao chúng ta có thể học và cách "hack" bộ não để học tập hiệu quả hơn.

Sự thay đổi và kết nối của các tế bào thần kinh

Bí mật lớn nhất của việc học nằm ở một đặc tính phi thường của não bộ gọi là "tính dẻo thần kinh" (neuroplasticity). Điều này có nghĩa là não của bạn không phải là một khối tĩnh, mà nó liên tục thay đổi cấu trúc dựa trên những gì bạn trải nghiệm và học hỏi.

Hãy tưởng tượng não bộ là một khu rừng rậm.

• Khi bạn học một điều gì đó hoàn toàn mới, nó giống như việc bạn đang phát một con đường mòn xuyên qua khu rừng. Việc này rất khó khăn và chậm chạp. Đây chính là một kết nối thần kinh (synapse) mới được hình thành giữa các tế bào não (neuron).
• Mỗi lần bạn ôn lại kiến thức đó, bạn lại đi trên con đường mòn ấy. Dần dần, con đường trở nên rộng hơn, rõ ràng hơn và dễ đi hơn.

Đây chính là quá trình các kết nối thần kinh được củng cố, là nền tảng của sinh học cơ thể cho phép chúng ta học hỏi.

>>> Cùng tìm hiểu: Não bộ và bàn tay đã phối hợp ra sao để chúng ta có thể viết?

Vai trò của sự lặp lại trong việc củng cố kiến thức

Nếu việc học tạo ra một con đường mòn, thì sự lặp lại chính là quá trình biến con đường đó thành một "đường cao tốc". Một ký ức mới hình thành ban đầu rất mong manh và dễ bị lãng quên. Não bộ cần tín hiệu để biết rằng thông tin này quan trọng và đáng để lưu giữ lâu dài.

Sự lặp lại chính là tín hiệu đó. Khi bạn ôn tập một kiến thức, bạn đang kích hoạt lại mạng lưới neuron tương ứng, làm cho kết nối giữa chúng trở nên mạnh mẽ và hiệu quả hơn. 

Quá trình này giúp chuyển thông tin từ bộ nhớ ngắn hạn sang bộ nhớ dài hạn, biến kiến thức thành một phần thực sự trong tư duy của bạn. Đó là lý do tại sao "học tài thi phận" thường xảy ra khi chúng ta chỉ học nhồi nhét mà không có sự lặp lại.

>>> Bổ sung thêm kiến thức: Thủy tinh thể của mắt điều chỉnh thế nào để chúng ta nhìn được xa?

Các phương pháp học tập hiệu quả dựa trên khoa học

Hiểu được vì sao chúng ta có thể học giúp chúng ta tìm ra những phương pháp thông minh hơn để tiếp thu kiến thức. Thay vì học một cách bản năng, bạn có thể áp dụng các kỹ thuật đã được khoa học chứng minh.

• Lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition): Thay vì ôn bài liên tục trong một lần, hãy chia nhỏ và ôn lại sau những khoảng thời gian tăng dần (ví dụ: 1 ngày, 3 ngày, 1 tuần). Việc này giúp "báo hiệu" cho não bộ rằng thông tin này quan trọng và cần được ghi nhớ lâu dài.
• Chủ động truy xuất (Active Recall): Đừng chỉ đọc lại kiến thức. Hãy gấp sách lại và cố gắng tự mình nhớ lại hoặc giải thích lại nó. Hành động "lôi" thông tin ra khỏi não giúp củng cố con đường thần kinh hiệu quả hơn rất nhiều so với việc chỉ "nạp" thông tin vào một cách bị động.
• Ngủ đủ giấc: Giấc ngủ không phải là thời gian lãng phí. Đây chính là lúc não bộ bận rộn nhất trong việc dọn dẹp, sắp xếp và củng cố những ký ức đã học trong ngày.

Học là một quá trình sinh học có thật, nơi bạn đang tự mình thay đổi cấu trúc vật lý của não bộ. Bằng cách hiểu rõ cơ chế này, bạn có thể trở thành một người học hiệu quả hơn, biến mọi kiến thức thành tài sản của riêng mình.

>>> Cùng tìm hiểu: Sóng âm đã truyền đến tai chúng ta như thế nào để có thể nghe xa?