Hãy tưởng tượng một thành phố dưới nước rực rỡ sắc màu, tràn đầy sức sống. Đó chính là rạn san hô. Nhưng giờ đây, những thành phố này đang dần biến thành những "thị trấn ma" trắng toát. Hiện tượng san hô chết hàng loạt, hay còn gọi là tẩy trắng, là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất về cuộc khủng hoảng biến đổi khí hậu đang diễn ra.

Hiện tượng san hô chết thực chất là gì?

Để hiểu về tẩy trắng, trước tiên cần biết về mối quan hệ cộng sinh kỳ diệu. San hô là các động vật nhỏ, sống thành quần thể. Trong mô của chúng là nơi cư trú của một loại vi tảo gọi là zooxanthellae.

Mối quan hệ này giống như chủ nhà và người thuê nhà:

• San hô (chủ nhà): Cung cấp nơi ở an toàn và các hợp chất cần thiết cho tảo quang hợp.
• Tảo (người thuê nhà): Quang hợp, tạo ra năng lượng và cung cấp tới 90% dinh dưỡng cho san hô. Tảo cũng chính là thứ tạo nên màu sắc rực rỡ của san hô.

Tẩy trắng xảy ra khi mối quan hệ này tan vỡ. Do bị căng thẳng, san hô sẽ "trục xuất" các vị khách tảo ra khỏi nhà. Khi mất đi tảo, san hô mất đi nguồn thức ăn chính và để lộ ra bộ xương canxi cacbonat màu trắng bên dưới.

>>> Hiểu rõ hơn về: Hệ sinh thái biển và sự sống dưới lòng đại dương

Tại sao nhiệt độ nước biển tăng lại khiến san hô chết?

Nguyên nhân chính gây ra tẩy trắng hàng loạt chính là nóng lên toàn cầu làm tăng nhiệt độ bề mặt nước biển. San hô cực kỳ nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ. Khi nước biển chỉ cần ấm hơn bình thường 1-2°C trong vài tuần, quá trình tẩy trắng sẽ bắt đầu.

Quá trình này diễn ra theo 3 bước:

1. Tảo trở nên "độc hại": Ở nhiệt độ cao, quá trình quang hợp của tảo bị rối loạn. Thay vì tạo ra thức ăn, chúng lại sản sinh ra các phân tử gây hại cho vật chủ san hô.
2. San hô tự vệ: Để tự bảo vệ, san hô buộc phải trục xuất những người bạn tảo đột nhiên trở nên nguy hiểm này.
3. Chết đói: Mất đi nguồn cung cấp dinh dưỡng chính, san hô bắt đầu chết đói. Nếu nhiệt độ nước biển không sớm trở lại bình thường, san hô chết là điều không thể tránh khỏi.

>>> Tìm hiểu đầy đủ tại: Tái chế tiên tiến và các công nghệ xử lý rác thải mới

Rạn san hô có khả năng phục hồi sau khi bị tẩy trắng không?

Câu trả lời là có, nhưng với điều kiện. San hô bị tẩy trắng chưa hẳn đã chết. Chúng đang ở trong tình trạng suy yếu và dễ bị tổn thương. Khả năng phục hồi phụ thuộc hoàn toàn vào việc các yếu tố gây căng thẳng có biến mất kịp thời hay không.

Bên cạnh nóng lên toàn cầu, axit hóa đại dương (do đại dương hấp thụ quá nhiều CO₂) cũng là một mối đe dọa thầm lặng, làm cản trở khả năng xây dựng bộ xương của san hô, khiến chúng yếu hơn và khó phục hồi hơn.

Hiện tượng san hô chết không chỉ là một thảm kịch cho hệ sinh thái biển, mà còn là một hồi chuông cảnh báo khẩn cấp cho toàn nhân loại về biến đổi khí hậu. Bảo vệ những "khu rừng nhiệt đới của đại dương" này đòi hỏi nỗ lực toàn cầu trong việc cắt giảm khí thải. Tương lai của các rạn san hô nằm trong tay chúng ta.

>>> Tìm hiểu chi tiết: Tái chế nhựa và thách thức từ ô nhiễm nhựa toàn cầu