Khi bạn chạm vào một tách trà nóng hay một viên đá lạnh, bạn lập tức rụt tay lại. Phản xạ này diễn ra gần như tức thì, nhưng bạn có bao giờ tự hỏi làm thế nào mà làn da lại "biết" được nóng và lạnh không? Đó là nhờ một hệ thống cảm biến phức tạp và cực kỳ nhạy bén. Hãy cùng khám phá vì sao chúng ta cảm nhận được nóng lạnh nhé!
Các thụ thể nhiệt trên da hoạt động thế nào?
Bên dưới bề mặt da của chúng ta là một mạng lưới dày đặc các đầu dây thần kinh cảm giác. Trong đó, có những đầu dây thần kinh đặc biệt gọi là "thụ thể nhiệt", hoạt động như hàng triệu chiếc nhiệt kế siêu nhỏ.
Trong sinh học cơ thể, các thụ thể này được chia thành hai nhóm chính:
- Thụ thể cảm nhận lạnh: Chúng sẽ được kích hoạt và bắt đầu gửi tín hiệu khi nhiệt độ trên bề mặt da của bạn giảm xuống.
- Thụ thể cảm nhận nóng: Ngược lại, chúng sẽ hoạt động khi nhiệt độ da tăng lên.
Mỗi thụ thể này thực chất là các kênh protein. Khi nhiệt độ thay đổi, cấu trúc của các protein này cũng thay đổi theo, mở ra một "cánh cổng" cho phép các ion đi qua và tạo ra một xung điện. Đây chính là tín hiệu "nóng" hoặc "lạnh" đầu tiên được ghi nhận.
>>> Hiểu rõ hơn về: Khoa học trên đầu lưỡi: Khám phá lý do vì sao chúng ta lại nếm được vị
Tín hiệu nóng và lạnh được truyền về não bộ
Một khi thụ thể nhiệt tạo ra xung điện, nó sẽ khởi động một hành trình thông tin siêu tốc trong hệ thần kinh.
Hãy tưởng tượng hệ thần kinh của bạn là một mạng lưới dây cáp quang khổng lồ.
- Gửi tín hiệu: Tín hiệu "nóng" hoặc "lạnh" từ các thụ thể trên da sẽ ngay lập tức được truyền đi dưới dạng xung điện.
- Hành trình: Xung điện này di chuyển dọc theo các sợi thần kinh cảm giác, từ ngón tay, cánh tay, qua tủy sống và cuối cùng đến một trung tâm xử lý trong não bộ gọi là đồi thị.
- Diễn giải: Tại đây, não bộ sẽ tiếp nhận, phân tích và diễn giải tín hiệu đó là "nóng", "lạnh", "ấm" hay "mát". Đồng thời, nó cũng xác định chính xác vị trí cảm nhận trên cơ thể.
Toàn bộ quá trình này diễn ra trong một phần nghìn giây, cho phép chúng ta phản ứng ngay lập tức với các mối nguy hiểm như chạm vào vật nóng để tránh bị bỏng.
>>> Hiểu rõ hơn về: Thế giới vô hình của phân tử: Giải mã vì sao chúng ta có thể ngửi được mùi
Tại sao cảm giác nóng lạnh đôi khi bị nhầm lẫn?
Hệ thống cảm nhận nhiệt của chúng ta rất tinh vi, nhưng không phải lúc nào cũng hoàn hảo. Đôi khi, não bộ có thể bị "đánh lừa" bởi những tín hiệu bất thường, dẫn đến những cảm giác kỳ lạ.
Hiện tượng "lạnh nghịch lý"
Nếu bạn bất ngờ chạm vào một vật rất nóng (khoảng 45°C), trong một khoảnh khắc cực ngắn, bạn có thể cảm thấy nó "lạnh" trước khi cảm nhận được cơn bỏng rát.
Lý do là vì ở nhiệt độ quá cao, các thụ thể cảm nhận lạnh cũng có thể bị kích hoạt một cách bất thường, gửi đi một tín hiệu gây nhiễu đến não.
Ảo giác "lưới nhiệt"
Trong các thí nghiệm, khi người ta chạm vào một tấm lưới có các thanh nóng và lạnh đan xen (dù không có thanh nào quá nóng hay quá lạnh), họ lại cảm thấy một cảm giác nóng rát đau đớn.
Điều này cho thấy não bộ đôi khi gặp khó khăn trong việc xử lý đồng thời cả hai loại tín hiệu và diễn giải chúng thành một cảm giác nguy hiểm.
Tóm lại, khả năng cảm nhận nóng lạnh là một cơ chế sinh tồn quan trọng, được thực hiện bởi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thụ thể trên da và trung tâm xử lý của não bộ. Hệ thống này không chỉ giúp chúng ta tương tác với thế giới mà còn là người vệ sĩ thầm lặng, bảo vệ chúng ta khỏi những tổn thương mỗi ngày.
>>> Khám phá kỹ hơn: Mắt và não bộ giải mã ánh sáng: Bí mật vì sao chúng ta nhìn thấy màu sắc