Bạn đã bao giờ ngắm một ngọn núi và tự hỏi vì sao có núi trên Trái Đất? Những dãy núi hùng vĩ là kết quả của các lực lượng địa chất mạnh mẽ diễn ra hàng triệu năm. Bài viết này sẽ giải thích đơn giản cách núi hình thành và cách nhận biết chúng.
Ba quá trình chính tạo nên núi là gì?
Vì sao có núi? Núi được hình thành nhờ ba quá trình địa chất chính: va chạm, tách giãn và phun trào núi lửa. Những quá trình này, diễn ra sâu trong lòng Trái Đất, tạo nên những dãy núi cao lớn mà chúng ta thấy ngày nay. Hãy tưởng tượng Trái Đất như một “bếp bánh” khổng lồ, nơi các lực lượng tự nhiên “nặn” ra núi!
- Va chạm (uốn nếp): Khi hai mảnh vỏ Trái Đất đâm vào nhau, đá bị ép chặt và gấp nếp, tạo ra những dãy núi lớn như Himalaya.
- Tách giãn: Các mảnh vỏ tách ra, để lại khe hở, cho phép đá nóng chảy (magma) trồi lên, hình thành núi.
- Phun trào núi lửa: Dung nham và tro từ núi lửa tích tụ qua nhiều lần phun, tạo thành núi như núi Phú Sĩ ở Nhật Bản.
>>> Đọc để hiểu thêm: Điều gì xảy ra bên dưới lòng đất khiến một ngọn núi lửa phun trào?
Tấm kiến tạo là gì và chúng định hình núi trên Trái Đất ra sao?
Tấm kiến tạo là những mảnh vỏ Trái Đất khổng lồ, giống như các mảnh ghép puzzle, trôi nổi trên lớp đá nóng chảy bên dưới gọi là manti. Vì sao có núi liên quan trực tiếp đến sự di chuyển của các tấm này. Địa chất học cho thấy chúng va chạm, trượt ngang hoặc tách ra, tạo nên những ngọn núi.
Khi hai tấm kiến tạo đâm vào nhau, chúng đẩy đá lên cao, tạo ra các dãy núi uốn nếp, như Himalaya khi tấm Ấn Độ va vào tấm Á-Âu. Nếu các tấm tách ra, magma từ bên dưới trồi lên, hình thành núi lửa hoặc dãy núi mới. Những chuyển động này, dù chậm, đã thay đổi hoàn toàn bề mặt Trái Đất qua hàng triệu năm.
>>> Bổ sung thêm kiến thức: Gió đã tạo ra những con sóng biển ngoài khơi đại dương như thế nào?
Làm thế nào để nhận biết ba loại núi chính trên Trái Đất?
Núi có nhiều loại khác nhau, mỗi loại được tạo ra từ các quá trình địa chất riêng biệt. Hiểu cách nhận biết chúng giúp bạn dễ dàng phân biệt núi lửa, núi uốn nếp và núi khối tảng. Dưới đây là bảng so sánh để bạn hình dung rõ hơn về các loại núi:
| Loại núi | Đặc điểm | Ví dụ |
| Núi lửa | Hình nón, có miệng núi lửa | Núi Phú Sĩ, Vesuvius |
| Núi uốn nếp | Dãy dài, đá gấp nếp, uốn lượn | Himalaya, Andes |
| Núi khối tảng | Khối đá lớn, do đứt gãy nâng | Sierra Nevada, Black Hills |
Bạn có thể nhận biết chúng qua hình dạng hoặc dấu hiệu địa chất, như đá gấp nếp ở núi uốn nếp hoặc tro núi lửa ở núi lửa.
Nhờ các quá trình địa chất như va chạm tấm kiến tạo, phun trào núi lửa và tách giãn, tạo nên những ngọn núi hùng vĩ mà xuất hiện núi. Bạn đã từng leo núi hay muốn khám phá thêm về địa chất học? Hãy chia sẻ và theo dõi chuyên mục của chúng tôi để biết thêm những điều kỳ diệu!
>>> Cập nhật thêm thông tin: Giải mã 'bản năng' sinh tồn giúp cây luôn vươn mình về phía ánh sáng