Từ trò chơi thi nín thở dưới nước thời thơ ấu đến những màn trình diễn đáng kinh ngạc của các vận động viên, khả năng giữ hơi thở luôn là một điều gây tò mò. Nhưng vì sao chúng ta có thể nhịn thở, và điều gì quyết định giới hạn của nó? Đó là một cuộc đấu trí căng thẳng giữa ý chí và một phản xạ sinh tồn mạnh mẽ của cơ thể. 

Điều gì thôi thúc chúng ta thở?  

Nhiều người lầm tưởng rằng chúng ta cảm thấy cần phải thở là do cơ thể cạn kiệt oxy. Trên thực tế, "kẻ bấm chuông báo động" chính là sự tích tụ của một chất khí khác: Carbon Dioxide (CO2).

Trong quá trình hô hấp tế bào, cơ thể chúng ta sử dụng oxy để tạo năng lượng và thải ra CO2 như một sản phẩm phụ. Hãy coi CO2 như "khí thải" của cơ thể. Hệ thần kinh của chúng ta cực kỳ nhạy cảm với việc "khí thải" này bị tích tụ lại, hơn cả việc thiếu hụt "nhiên liệu" là oxy.

Cơ thể phản ứng khi nồng độ CO2 tăng cao

Khi bạn nín thở, CO2 không thể thoát ra ngoài qua phổi và bắt đầu hòa tan vào máu. Điều này làm tăng nhẹ tính axit của máu.

Cơ thể chúng ta có những "cảm biến" hóa học siêu nhạy trong thân não và các động mạch chính. Những cảm biến này hoạt động như một hệ thống báo cháy, nhưng thay vì phát hiện khói, chúng phát hiện sự thay đổi dù là nhỏ nhất trong độ pH (độ axit) của máu. 

Khi độ axit tăng lên (do CO2 tích tụ), các cảm biến này sẽ gửi một tín hiệu "cảnh báo đỏ" khẩn cấp đến trung tâm điều khiển hô hấp trong não.

Tại sao cơ thể buộc bạn phải thở khi stress dồn dập

Khi tín hiệu cảnh báo ngày càng dồn dập, bạn sẽ bắt đầu cảm thấy một sự thôi thúc không thể cưỡng lại được. Lồng ngực và cơ hoành của bạn có thể bắt đầu co thắt một cách không tự chủ. Đây chính là "điểm phá vỡ" (breaking point), nơi sinh học cơ thể giành lại quyền kiểm soát từ ý chí của bạn.

Sự thôi thúc này mạnh mẽ đến mức dù bạn có cố gắng đến đâu, cuối cùng cơ thể cũng sẽ buộc bạn phải thở. 

Đây là một cơ chế tự vệ quan trọng, được thiết kế để ngăn chúng ta tự làm mình ngạt thở. Nó đảm bảo rằng quá trình hô hấp thiết yếu sẽ được tiếp tục để loại bỏ CO2 và nạp lại oxy.

>>> Bài viết liên quan: Làm thế nào chúng ta có thể kiểm soát để thở chậm lại và thư giãn?

Kỷ lục nhịn thở của con người và những rủi ro nguy hiểm

Vậy làm thế nào các vận động viên lặn tự do có thể nhịn thở tới hơn 20 phút? Kỷ lục thế giới hiện tại là 24 phút 37 giây, do Budimir Šobat lập năm 2021.

Bí mật của họ không phải là ý chí siêu phàm, mà là một kỹ thuật gọi là "thở hyperventilation bằng oxy tinh khiết". Trước khi nín thở, họ sẽ hít thở oxy 100% trong vài phút. 

Kỹ thuật này giúp "thổi bay" gần như toàn bộ CO2 ra khỏi cơ thể, trong khi làm đầy phổi và máu bằng oxy. Điều này trì hoãn rất lâu thời điểm CO2 tích tụ đến mức báo động.

• Mất ý thức do thiếu oxy (blackout): Điều nguy hiểm nhất là cơ thể có thể cạn kiệt oxy trước khi CO2 tăng đến mức báo động, dẫn đến bất tỉnh đột ngột mà không có dấu hiệu báo trước.
• Tổn thương não: Thiếu oxy kéo dài có thể gây ra những tổn thương vĩnh viễn cho não bộ.
• Nguy cơ đuối nước: Nếu bị bất tỉnh trong nước (dù là ở vùng nước rất nông), hậu quả gần như chắc chắn là đuối nước.

>>> Xem nội dung liên quan: Tốc độ của một cú hắt hơi mạnh đến từ đâu và có nguy hiểm không?

Khả năng nhịn thở của chúng ta là một minh chứng cho sự tương tác phức tạp giữa các hệ cơ quan. Tuy nhiên, nó được kiểm soát bởi một giới hạn an toàn nghiêm ngặt. Hãy luôn tôn trọng giới hạn của cơ thể và đừng bao giờ đùa giỡn với việc nín thở, đặc biệt là ở dưới nước.

>>> Xem bài viết này: Não bộ điều khiển nhịp thở ra sao khi chúng ta cần thở nhanh hơn?