Bạn có bao giờ nghĩ chiếc lưỡi nhỏ bé trong miệng lại nắm giữ nhiều quyền năng đến vậy không? Hầu hết chúng ta chỉ biết đến lưỡi qua khả năng nếm vị, nhưng đó mới chỉ là bề nổi của tảng băng chìm. Hãy cùng khám phá những vai trò đáng kinh ngạc khác, có thể bạn sẽ phải ngạc nhiên về người bạn đồng hành quen thuộc này đấy!

Các nụ vị giác trên lưỡi hoạt động như thế nào?

Chiếc lưỡi của chúng ta được bao phủ bởi hàng ngàn những nốt sần nhỏ mà bạn có thể nhìn thấy, đó là các gai vị giác. Tuy nhiên, bản thân chúng không phải là thứ nếm được vị. Bên trong những gai này mới là nơi chứa các “chuyên gia cảm nhận” thực thụ gọi là nụ vị giác.

Mỗi nụ vị giác chứa từ 50 đến 100 tế bào thụ thể vị giác. Khi bạn ăn, các phân tử hóa học trong thức ăn sẽ hòa tan vào nước bọt và tiếp xúc với các tế bào này.

• Cơ chế "chìa khóa và ổ khóa": Hãy tưởng tượng mỗi loại phân tử vị (ngọt, mặn, chua, đắng, umami) là một chiếc chìa khóa riêng. Trên các tế bào thụ thể có những “ổ khóa” tương ứng. Khi “chìa khóa” vị khớp với “ổ khóa”, nó sẽ gửi một tín hiệu điện lên não.
• Bộ não giải mã: Não bộ của chúng ta sẽ tiếp nhận và phân tích các tín hiệu này, sau đó cho bạn biết: "À, món này ngọt!" hay "Ôi, chua quá!". Quá trình này diễn ra nhanh đến mức chúng ta gần như cảm nhận được vị ngay lập tức.

>>> Đừng bỏ lỡ: Vì sao có hai tai lại giúp bạn biết chính xác âm thanh phát ra từ đâu?

Vai trò của lưỡi trong việc nhai, nuốt thức ăn

Nếu miệng là một “nhà bếp”, thì lưỡi chính là một “đầu bếp” đa tài, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong giai đoạn đầu của quá trình tiêu hóa.

Lưỡi không chỉ nếm mà còn là một khối cơ cực kỳ linh hoạt giúp xử lý thức ăn một cách chuyên nghiệp.

1. Đảo và trộn: Khi bạn nhai, lưỡi liên tục di chuyển, đảo và trộn thức ăn với nước bọt. Việc này giúp làm mềm thức ăn và để các enzyme trong nước bọt bắt đầu phân giải tinh bột.
2. Tạo viên thức ăn: Sau khi thức ăn đã được nghiền nhỏ và thấm đều nước bọt, lưỡi sẽ khéo léo gom chúng lại thành một viên tròn, trơn gọi là "bolus".
3. Khởi động phản xạ nuốt: Cuối cùng, lưỡi đẩy viên thức ăn này về phía sau cổ họng, kích hoạt một phản xạ nuốt tự động để đưa thức ăn xuống thực quản một cách an toàn, bắt đầu hành trình tiêu hóa sâu hơn trong cơ thể.

>>> Xem chi tiết: Máu thực sự làm gì? Khám phá vai trò của "dòng sông sự sống" này

Lưỡi giúp chúng ta phát âm và nói chuyện ra sao?

Bạn có thể đọc được những dòng này và trò chuyện hàng ngày chính là nhờ sự phối hợp tài tình của chiếc lưỡi. Đây là một trong những câu trả lời quan trọng nhất cho thắc mắc vì sao chúng ta có lưỡi.

Hãy hình dung luồng hơi đi ra từ phổi là một dòng nước chảy thẳng. Chiếc lưỡi, với khả năng di chuyển linh hoạt đến kinh ngạc, hoạt động như một người nghệ sĩ điều chỉnh dòng chảy đó để tạo ra vô số âm thanh khác nhau.

• Chạm để tạo âm: Khi lưỡi chạm vào các vị trí khác nhau trong miệng như răng, vòm miệng cứng hay vòm miệng mềm, nó sẽ chặn hoặc thay đổi luồng hơi, tạo ra các phụ âm.
• Ví dụ: Để phát âm chữ "T" hay "Đ", đầu lưỡi của bạn phải chạm vào mặt sau của răng cửa trên. Để nói chữ "L", đầu lưỡi cong lên chạm vào vòm miệng.
• Thay đổi hình dạng để tạo nguyên âm: Bằng cách nâng lên, hạ xuống hoặc lùi về sau, lưỡi làm thay đổi không gian trong khoang miệng, từ đó tạo ra các nguyên âm như "A", "O", "E", "U".

Nếu không có lưỡi, chúng ta chỉ có thể tạo ra những âm thanh vo ve không rõ ràng. Chiếc lưỡi chính là công cụ biến những luồng hơi vô tri thành ngôn ngữ phong phú và đầy ý nghĩa.

Qua bài viết này, hy vọng bạn đã có câu trả lời thỏa đáng cho câu hỏi “vì sao chúng ta có lưỡi”. Từ việc cảm nhận hương vị tuyệt vời của món ăn, hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động trơn tru, đến việc giúp ta giao tiếp và kết nối, chiếc lưỡi thực sự là một bộ phận đa tài.  

>>> Đừng bỏ lỡ:  Báo động nhầm của hệ miễn dịch: Giải mã vì sao chúng ta lại bị dị ứng