Cảm giác ngứa ngáy khó chịu có lẽ là một trong những trải nghiệm quen thuộc nhất. Nhưng bạn có biết đằng sau sự phiền toái đó là cả một cơ chế phòng thủ phức tạp của cơ thể? Hãy cùng khám phá vì sao chúng ta bị ngứa và cách mà làn da, hệ thần kinh và hệ miễn dịch phối hợp với nhau.
Tác nhân gây ngứa trên da
Cơn ngứa thường bắt đầu từ một sự kích thích trên bề mặt da. Đây có thể là một cú chích của muỗi, tiếp xúc với cây thường xuân, hoặc một phản ứng dị ứng. Lúc này, hệ miễn dịch của bạn sẽ vào cuộc.
- Histamine nhập cuộc: Khi phát hiện "kẻ xâm nhập" hoặc một chất gây dị ứng, các tế bào miễn dịch sẽ giải phóng một chất hóa học gọi là histamine.
- Kích hoạt dây thần kinh: Histamine và các chất trung gian hóa học khác sẽ gắn vào các đầu dây thần kinh chuyên biệt về cảm giác ngứa trên da.
- Cơ chế báo động: Hãy tưởng tượng histamine như một tín hiệu báo động. Nó thông báo cho hệ thần kinh rằng có một vấn đề tiềm ẩn ở khu vực đó, cần phải chú ý và loại bỏ.
Tín hiệu thần kinh truyền cơn ngứa lên não ra sao?
Một khi các đầu dây thần kinh bị kích hoạt, một thông điệp sẽ được gửi đi với tốc độ chóng mặt. Đây là một phần quan trọng trong sinh học cơ thể để giải thích vì sao chúng ta bị ngứa.
- Con đường riêng biệt: Tín hiệu ngứa không đi chung đường với tín hiệu đau. Nó có một "làn đường cao tốc" riêng, đi từ các thụ thể trên da, dọc theo tủy sống và hướng thẳng lên não bộ.
- Não bộ xử lý: Khi tín hiệu đến não, não sẽ xử lý và cho bạn biết chính xác vị trí đang bị ngứa. Đồng thời, nó cũng tạo ra một thôi thúc gần như không thể cưỡng lại: phải gãi.
- Phản ứng có mục đích: Thôi thúc gãi này không phải là vô nghĩa. Từ góc độ tiến hóa, nó được cho là một cơ chế giúp tổ tiên chúng ta loại bỏ ký sinh trùng hoặc các chất độc hại ra khỏi da.
>>> Khám phá kỹ hơn: Khoa học trên đầu lưỡi: Khám phá lý do vì sao chúng ta lại nếm được vị
Tại sao gãi lại đã ngứa? Bí mật của phản xạ gãi
Ai cũng đồng ý rằng gãi mang lại cảm giác dễ chịu tức thì, nhưng tại sao lại như vậy? Câu trả lời nằm ở cách hệ thần kinh của chúng ta ưu tiên các loại tín hiệu.
- Tạo ra một tín hiệu cạnh tranh: Khi bạn gãi, bạn đang tạo ra một cảm giác đau nhẹ hoặc áp lực lên cùng một vùng da.
- "Át vía" tín hiệu ngứa: Tín hiệu "đau nhẹ" này được truyền đi trên các sợi thần kinh nhanh hơn và mạnh hơn so với tín hiệu ngứa. Khi cả hai cùng đến tủy sống, tín hiệu đau sẽ "lấn át" và làm gián đoạn tín hiệu ngứa truyền lên não.
- Vòng lặp ngứa - gãi: Tuy nhiên, sự giảm ngứa này chỉ là tạm thời. Gãi mạnh có thể làm tổn thương da, khiến hệ miễn dịch giải phóng thêm histamine và các chất gây ngứa khác, tạo ra một vòng luẩn quẩn khó chịu.
>>> Cùng tìm hiểu: Mắt và não bộ giải mã ánh sáng: Bí mật vì sao chúng ta nhìn thấy màu sắc
Như vậy, ngứa không chỉ là một cảm giác trên da, mà là một quá trình sinh học cơ thể phức tạp. Lần tới khi bị ngứa, bạn sẽ hiểu rõ hơn về cuộc đối thoại thầm lặng giữa hệ miễn dịch và hệ thần kinh của mình. Hãy lắng nghe những tín hiệu này, vì chúng là cách cơ thể đang cố gắng bảo vệ bạn.
>>> Khám phá kỹ hơn: Bộ điều nhiệt của cơ thể: Tìm hiểu vì sao chúng ta cảm nhận được nóng lạnh