Hắt xì liên tục khi trời trở gió, nổi mẩn đỏ trên da sau khi ăn hải sản, hay ngứa mắt chỉ vì đến gần một chú mèo. Dị ứng là một phần cuộc sống của rất nhiều người, nhưng bạn có biết đó thực chất là một "sự cố nhận dạng" của cơ thể? Hãy cùng tìm hiểu vì sao chúng ta bị dị ứng và tại sao người "vệ sĩ" hệ miễn dịch đôi khi lại phản ứng thái quá như vậy.
Dị ứng là gì? Khi hệ miễn dịch nhận nhầm kẻ thù
Hệ miễn dịch của chúng ta là một đội quân tinh nhuệ, có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể khỏi những kẻ xâm lược nguy hiểm như vi khuẩn, virus và ký sinh trùng. Tuy nhiên, ở một số người, đội quân này đôi khi lại "nhìn gà hóa cuốc".
Dị ứng xảy ra khi hệ miễn dịch xác định nhầm một chất thường vô hại từ môi trường (như phấn hoa, lông chó mèo, hoặc một loại thực phẩm nào đó) là một mối đe dọa nguy hiểm.
Khi đó, nó sẽ khởi động một cuộc tấn công toàn diện để chống lại "kẻ thù tưởng tượng" này. Những chất vô hại gây ra phản ứng này được gọi là dị nguyên.
>>> Cùng tìm hiểu: Tín hiệu rắc rối từ dạ dày: Khám phá vì sao chúng ta lại bị đau bụng
Quá trình phản ứng dị ứng diễn ra như thế nào?
Cuộc tấn công của hệ miễn dịch không xảy ra ngay trong lần đầu tiên bạn tiếp xúc với dị nguyên. Nó là một quá trình gồm hai bước của sinh học cơ thể:
- Giai đoạn mẫn cảm (Lần tiếp xúc đầu tiên): Khi dị nguyên xâm nhập, hệ miễn dịch sẽ "ghi nhớ" nó và sản xuất ra hàng loạt kháng thể đặc hiệu có tên là IgE. Các kháng thể này sẽ gắn mình lên các tế bào miễn dịch gọi là tế bào mast, nằm rải rác khắp cơ thể, đặc biệt là ở da, mũi, và phổi.
- Giai đoạn phản ứng (Những lần tiếp xúc sau): Khi bạn tiếp xúc lại với chính dị nguyên đó, chúng sẽ nhanh chóng tìm đến và kết hợp với kháng thể IgE trên tế bào mast. Sự kết hợp này kích hoạt tế bào mast vỡ ra và giải phóng hàng loạt hóa chất trung gian, mà "kẻ cầm đầu" chính là Histamine.
>>> Tham khảo thêm: Cơn co thắt của cơ hoành: Tìm hiểu vì sao chúng ta lại bị nấc cụt
"Thủ phạm" histamine và các triệu chứng dị ứng phổ biến
Histamine chính là nguyên nhân gây ra hầu hết các triệu chứng khó chịu của dị ứng. Khi được giải phóng, nó sẽ gây ra hàng loạt tác động lên cơ thể:
- Làm giãn các mạch máu nhỏ, gây đỏ và sưng tấy.
- Kích thích các tuyến trong mũi và cổ họng tiết ra nhiều chất lỏng, gây sổ mũi, chảy nước mắt.
- Gây co thắt các cơ nhỏ trong đường thở, dẫn đến khó thở, thở khò khè.
- Kích thích các đầu dây thần kinh trên da, gây ra cảm giác ngứa ngáy, phát ban.
| Vùng bị ảnh hưởng | Triệu chứng phổ biến |
| Da | Nổi mề đay, phát ban, ngứa, chàm (eczema). |
| Hệ hô hấp | Hắt xì, sổ mũi, nghẹt mũi, ho, khó thở. |
| Mắt | Ngứa mắt, đỏ mắt, chảy nước mắt. |
| Hệ tiêu hóa | Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy (thường do dị ứng thực phẩm). |
Những tác nhân gây dị ứng thường gặp nhất
Dị nguyên có thể đến từ khắp mọi nơi trong môi trường sống của chúng ta. Dưới đây là những nhóm phổ biến nhất:
- Đường không khí: Phấn hoa, mạt bụi nhà, lông và da chết của vật nuôi (chó, mèo), nấm mốc.
- Thực phẩm: Sữa, trứng, đậu phộng, các loại hạt cây, đậu nành, lúa mì, cá, và các loại hải sản có vỏ.
- Côn trùng đốt: Nọc ong, nọc kiến.
- Thuốc: Penicillin và các loại thuốc kháng sinh khác là nguyên nhân phổ biến.
- Tiếp xúc: Niken (trong trang sức giả), nhựa cao su, và một số hóa chất trong mỹ phẩm.
Tóm lại, dị ứng không phải là dấu hiệu cơ thể bạn yếu đi, mà ngược lại, nó cho thấy hệ miễn dịch của bạn đang hoạt động rất tích cực, chỉ là đôi khi hơi "nhầm lẫn". Hiểu rõ nguyên nhân và xác định được dị nguyên của bản thân là bước quan trọng nhất để bạn có thể chung sống hòa bình với tình trạng này.
>>> Đọc thêm tại đây: Cơn co thắt bất ngờ: Tìm hiểu nguyên nhân vì sao chúng ta lại bị chuột rút